LANGS SPUITENDE DUIVELS NAAR HET LAND VAN BAEKELAND

Bakelite Billiard Balls, circa 1930s, from the Amsterdam Bakelite Collection on view at the Hudson River Museum, Yonkers,

Biljartballen in bakeliet

Deze week werd in het New Yorkse Flanders House de documentaire “All things Bakelite” voorgesteld. Het is het verhaal van Leo Baekeland, de Belgisch-Amerikaanse scheikundige die beschouwd wordt als ‘de vader van plastiek’. De film werd voorgesteld en geproduceerd door Hugh Karraker, de achterkleinzoon van Baekeland (bekijk de trailer HIER). Enkele jaren geleden trok ik naar Yonkers, het stadje ten noorden van New York City waar Baekeland en zijn eveneens Belgische vrouw vijftig jaar woonden. Hieronder mijn verslag.

Belgian-Scientists-Leo-H-Baekeland

De boemeltrein die twintig minuten geleden uit Grand Central vertrok, stopt voor de zesde keer. We zijn in Spuyten Duyvil of ‘Spaiten Daivel’ zoals de conducteur de halte daarnet aankondigde. De oud-Nederlandse naam is geinspireerd door de draaikolken in de rivier die ik vanuit het treinraam kan zien. De boemel blijft tien minuten koppig staan. Erg vind ik dat niet. Het groene landschap waar ik over uitkijk is adembenemend. Ik zie het mij al zeggen tegen iemand die nooit eerder in New York was: “We zijn hier in de Bronx en daar voor ons ligt Manhattan”. Hij zou moeite hebben om me te geloven. Links trekt een meisje een kano in het water. De beboste heuvels boven haar zijn het noordelijkste punt van Manhattan. Het meisje peddelt stroomafwaarts naar de brug waar het riviertje uitmondt in de brede, glinsterende Hudson die aan de overkant afgezoomd is met steile beboste kliffen. Het is een prachtige zonnige ochtend. Ik zou met plezier een paar dagen kunnen kamperen in Spuyten Duyvil.

Ik vraag me af hoe de Gentenaar Leo Baekeland (1863-1944) de naam van het stationnetje uitsprak. Hij moet vaak op de boemeltrein hebben gezeten op weg van en naar New York. Hij woonde in Yonkers, drie halten verder, met zijn Belgische vrouw Celine en hun kinderen George en Nina. In de tuin, of eerder het park van zijn grote villa, stond zijn labo waarin hij in 1907 bakeliet, het eerste volledig synthetisch plastiek uitvond. baekeland Time

Voor het geld moest hij al die ongezonde en gevaarlijke experimenten niet doen. In 1899 had hij van George Eastman al een flinke som gekregen voor het patent op zijn uitvinding van Velox, een fotografisch papier dat reageerde op artificieel licht waardoor fotografen niet langer met hun duimen hoefden te draaien als de zon niet scheen. Villa ‘Snug Rock” kon er dus wel af en de jonge ‘doc Baekeland’ zal nog flink wat overgehouden hebben. Jammer genoeg ging de houten torenwoning in 1957 in de vlammen op. Het moet er mooi wonen geweest zijn. Zoals zoveel rijk volk dat langs de Hudson woonde of er buitenverblijven had, had Baekeland een jacht, de ‘Ion’. Hij pendelde er vaak mee naar zijn fabriek in New Jersey, aan de overkant van de Hudson. Yonkers (dat zijn naam dankt aan zijn eerste grondbezitter, jonker Van der Donck) is sinds Baekelands tijd veel veranderd. Het werd een industriestad waar werk bij de vleet was om dan na WO II, zoals veel andere grote en kleine steden langs de Hudson, traag te vervallen.

Baekelands vrouw Celine Swarts en hun twee kinderen

Baekelands vrouw Celine Swarts en hun twee kinderen

Mede dankzij haar nabijheid van New York, is Yonkers zich aan het herpakken. Aandacht voor kunst, cultuur en haar geschiedenis zijn daar deel van. Zo is het behoorlijk druk in het Hudson River Museum, waar ik de tentoonstelling “Bakelite in Yonkers: Pioneering the Age of Plastics” kom bezoeken. “Zo zag een telefoon er uit toen mama klein was”, zegt een vrouw tegen haar dochtertje, wijzend naar een ouderwets bakelieten toestel. Er liggen 300 voorwerpen uitgestald, van assebakken tot speelgoed, auto-onderdelen, juwelen en zelfs een wc-bril. “Wat een mooie vrouw”, hoor ik een meisje zeggen dat naar een foto kijkt waarop het gezin Baekeland in een auto zit die nog veel van een koets heeft. De slanke Celine -haar koosnaampje zou “Bonbon” geweest zijn- ziet er in haar lange witte jurk en met haar weelderig donker haar inderdaad uit om van te snoepen. Naast de foto hangt een boslandschap dat zij schilderde. Kunst was meer dan een hobby voor haar. Ze organiseerde naschoolse kunstlessen voor de arbeiderskinderen van Yonkers onder het motto “Was ze, geef ze eten, toon ze kunst en laat hen kunst maken”. Hun fortuin beschermde de Baekelands niet tegen zorgen. Hun dochtertje Jenny stierf toen ze pas vijf was. Vader en zoon maakten later ruzie, onder meer over geld. Baekeland stierf in 1944 in een sanatorium in Beacon, het stadje verder op langs de Hudson waar nu het bekende Dia Center museum is. Zijn graf is in Sleepy Hollow, zeven haltes voorbij Yonkers met de boemeltrein. Zijn Bonbonneke die in 1957 stierf, is er ook begraven. Vlakbij de Hudson waar zij en haar man vijftig jaar een heerlijk zicht op hadden.

PS: wilt u logeren of/en op restaurant gaan op een plek in Manhattan waar Leo Baekeland regelmatig bijeenkwam met andere brilliante collega-scheikundigen en uitvinders dan kunt u terecht in het Dylan hotel, een zorgvuldig gerestaureerd Beaux-Artsgebouw waar tussen 1911 en 1970  de Chemists’ Club was gevestigd. Dylan Hotel 52 East 41st Street.

horloge in bakeliet

horloge in bakeliet 

bakelieten radio

bakelieten radio

Advertisements
This entry was posted in New York State and tagged , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s